Hoe ziet het werknemerslandschap van de toekomst eruit?

Er wordt veel gesproken over ‘de medewerker van de toekomst’. Meestal in glanzende termen: flexibel, divers en purpose-driven. Maar laten we eerlijk zijn: hoe realistisch is dat beeld? En durven we ook de ongemakkelijke vragen te stellen? Want naast alle mooie verhalen over hybride werken, ontwikkelbudgetten en zingeving, tekent zich ook een ander beeld af. Een beeld waarin we ons stilletjes afvragen of we het werk straks nog wel aankunnen. Zijn we als samenleving nog wel fit genoeg, fysiek én mentaal, om de groeiende werkdruk te dragen? Of kiezen we steeds vaker voor de weg van de minste weerstand, omdat we liever lui dan moe zijn?

Vijftig jaar geleden bleef je je hele leven bij één werkgever. Loyaliteit was vanzelfsprekend en de werkgever zorgde voor je, van opleiding tot pensioen. Die tijd is voorbij. De nieuwe generatie medewerkers heeft een fundamenteel andere kijk op de arbeidsrelatie. Werk is niet langer een identiteit, maar een middel. Een transactie van: “Wat lever ik en wat krijg ik ervoor terug?” En wat ze ervoor terug willen, is flexibiliteit, autonomie, zingeving en vooral balans. De veertigurige werkweek is achterhaald. Een vaste werkplek is niet meer nodig. Carrière maken via hiërarchische lijnen is oninteressant. Voor werkgevers die gewend zijn aan altijd beschikbare medewerkers, is dit een enorme cultuurschok. Maar het is ook een kans. Deze nieuwe generatie is namelijk niet per se minder gemotiveerd, maar stelt simpelweg andere eisen. De vraag is: is de werkgever van nu bereid om mee te veranderen?

Er is echter ook een keerzijde. Terwijl medewerkers steeds meer eisen stellen aan werkgevers, lijkt hun eigen weerbaarheid af te nemen. Burn-outs zijn niet langer de uitzondering, maar bijna de regel. Uit recente cijfers blijkt dat één op de zes werknemers kampt met ernstige werkstress. Jongeren betreden massaal de arbeidsmarkt met psychische klachten en steeds vaker hoor je: “Ik kan het gewoon niet meer.” Is dat de schuld van werkgevers die te veel vragen? Of is er ook iets aan de hand met onze collectieve mentale fitheid? Hebben we als maatschappij een generatie grootgebracht die veeleisend is, maar weinig incasseringsvermogen heeft? Die veel wil, maar weinig wil investeren? Het is een ongemakkelijke vraag, maar we moeten hem durven stellen, want als we de arbeidsmarkt van de toekomst willen begrijpen, moeten we ook naar onze eigen verantwoordelijkheid als werknemers kijken.

Nederland is hoger opgeleid dan ooit. Bijna de helft van de jongeren behaalt een hbo- of wo-diploma. En toch klagen werkgevers steeds vaker over een gebrek aan kennis, vakmanschap en daadkracht. Misschien omdat kennis tegenwoordig vooral theoretisch is. We leren denken, analyseren en reflecteren, maar doen we ook nog wel genoeg? Durven we onze handen nog vuil te maken? We schrijven vaak liever een strategisch advies dan dat we zelf de handen uit de mouwen steken.

De arbeidsmarkt van de toekomst vraagt om mensen die niet alleen weten, maar ook kunnen. Die niet alleen praten over verandering, maar die verandering ook durven doorvoeren. Die niet alleen vragen om zingeving, maar die zelf zingeving creëren door goed werk te leveren. En daar wringt de schoen, want die mentaliteit van aanpakken, doorzetten en oplossen lijkt steeds schaarser te worden.

We hebben het graag over mentale gezondheid en terecht, maar we vergeten vaak dat fysieke en mentale gezondheid onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Laten we eerlijk zijn: als samenleving worden we steeds ongezonder. We zitten te veel, bewegen te weinig, eten ongezond en slapen slecht. Bijna de helft van de Nederlandse bevolking heeft overgewicht en één op de acht volwassenen heeft diabetes of een voorstadium daarvan. Het is dan ook niet vreemd dat mensen uitvallen op het werk. Werkgevers kunnen nog zoveel investeren in een goede werkplek, een fitnessruimte of een fruitmand, maar als medewerkers zelf geen verantwoordelijkheid nemen voor hun gezondheid, blijft verzuim een probleem. De vraag is of we als werkgever die grens durven op te zoeken. Mogen we van medewerkers verwachten dat ze fit genoeg zijn om hun werk te doen, of is dat te persoonlijk, te betuttelend, te veel gevraagd?

Er wordt veel gesproken over generatieverschillen op de werkvloer. Boomers die niet willen veranderen. Generatie X die zich kapotwerkt, millennials die zingeving zoeken en generatie Z die alleen wil werken als het past in hun agenda. Maar klopt dit beeld eigenlijk wel? Of zijn het clichés waar we ons graag achter verschuilen? De waarheid is genuanceerder. Natuurlijk zijn er verschillen tussen generaties, maar de overeenkomsten zijn groter. Iedereen wil gezien worden. Iedereen wil waardering. Iedereen wil het gevoel hebben dat zijn werk ertoe doet. Het probleem is niet de generatiekloof, maar dat we te lang hebben gedaan alsof één model voor iedereen werkt. De negen-tot-vijfmentaliteit. De carrièreladder. Het idee dat harder werken automatisch meer oplevert. Dit model brokkelt af. Niet omdat jongeren lui zijn, maar omdat het niet meer past bij de wereld waarin we leven. Werkgevers die dat niet inzien, zullen merken dat ze straks geen personeel meer hebben.

De grote vraag die boven dit alles hangt, is misschien wel de meest confronterende: zijn we als samenleving luier geworden, of zijn we gewoon moe? Moe van een systeem waarin harder werken niet automatisch meer oplevert. Moe van organisaties die veel vragen, maar weinig teruggeven. Moe van een maatschappij waarin stress, prestatiedruk en onzekerheid de norm zijn geworden. Misschien is wat eruitziet als luiheid eigenlijk een vorm van zelfbescherming. Een bewuste keuze om niet mee te doen aan een rat race die nergens toe leidt. En als dat zo is, dan is de vraag niet: “Hoe krijgen we mensen aan het werk?”, maar: “Hoe maken we werk weer de moeite waard?”

De arbeidsmarkt kantelt. Werkgevers zijn niet langer de partij die alleen eisen stelt, maar moeten zich ook verantwoorden. Niet alleen over salaris, maar over zingeving, ontwikkeling, balans en cultuur. Dat vraagt om een fundamentele omslag van: “Wat kun jij voor ons betekenen?” naar: “Wat kunnen wij samen bereiken?” Van leidinggeven naar faciliteren. Van controleren naar vertrouwen. Maar dat betekent ook dat medewerkers hun verantwoordelijkheid moeten nemen, want een arbeidsrelatie is geen eenrichtingsverkeer. Als je flexibiliteit, autonomie en zingeving wilt, moet je ook laten zien dat je dat waard bent door inzet, verantwoordelijkheid en resultaat.

De arbeidsmarkt van de toekomst wordt niet bepaald door beleid of cao’s, maar door de keuzes die we nu maken. Door de gesprekken die we nu durven voeren over verwachtingen, verantwoordelijkheid en wat we van elkaar mogen vragen en wat niet.

Verander Groep zet haar lustrum in het teken van dit thema en biedt haar klanten en relaties een kans om deze gesprekken te voeren. Niet vanuit ideologie, maar vanuit realisme. Vanuit nieuwsgierigheid en gedeelde verantwoordelijkheid. Want één ding is zeker: de toekomst van werk is niet iets dat ons overkomt. Het is iets dat wij samen vormgeven.

De vraag is: zijn we daar klaar voor?

Dit artikel is geschreven door Eva Vles

Wie Eva kent, zal zich kunnen vinden in de volgende woorden die haar omschrijven: veelzijdig, deskundig, doortastend en betrokken.